Sơ suất nhỏ, hậu quả lớn

Sinh ra ở Azerbaijan, người Đức, song anh lại trở thành một nhân viên tình báo của Nga hoạt động trên đất Nhật. Anh là Richard Sorge, người được coi là điệp viên siêu hạng nhất trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới II.

Richard Sorge.

60 năm trước, vào ngày 7/11/1944, tại một nhà tù ở gần Tokyo đã diễn ra buổi hành hình điệp viên được coi là hạng nhất trong Chiến tranh thế giới thứ 2, Richard Sorge. Lời nói cuối cùng trước khi nhắm mắt của anh là: “Hồng quân muôn năm! Liên Xô muôn năm!”. Tuy nhiên, tại Liên Xô, chỉ tới năm 1964, Sorge mới được truy phong danh hiệu anh hùng.

Người Đức sinh ở Azerbaijan

Sorge sinh ra tại thủ đô Ajerbaijan ngày 4/10/1895 trong một gia đình mẹ là người Nga, cha là người Đức. Ba năm sau đó, gia đình anh mới chuyển về Đức và định cư ở ngoại ô Berlin. Trong Chiến tranh thế giới lần thứ 1, Sorge phục vụ trong quân đội Đức. Trên mặt trận phía Đông, Sorge ba lần bị thương và suốt phần đời còn lại, anh phải đi khập khiễng do một chân bị phẫu thuật cắt đi 2,5cm.

Trong thời gian nằm điều trị tại bệnh viện quân y, Sorge bắt đầu đọc sách của Mác và lập tức bị hấp dẫn bởi tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Giải ngũ, anh nhập Trường đại học Tổng hợp Hamburg, Khoa Chính trị học. Tại đây anh đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ.

Năm 1919, Sorge trở thành đảng viên đảng Cộng sản Đức. Say mê hoạt động trong phong trào cộng sản quốc tế với một niềm tin sâu sắc, năm 1924, anh sang Mátxcơva và lập tức lọt vào con mắt xanh của ngành Tình báo Đối ngoại Xôviết. 5 năm sau, anh được cử đi công tác tại Trung Hoa. Trong nửa cuối thập niên thứ ba của thế kỷ trước, với mật danh Ramsey, Sorge thực hiện điệp vụ tại Thượng Hải với tư cách một phóng viên Đức “thuần chủng”.

Sau khi quân Nhật tràn vào Mãn Châu Lý, cán cân lực lượng trên lục địa châu Á đã thay đổi một cách căn bản. Quốc đảo Mặt trời mọc, mặc dù dân ít đất chật nhưng với tiềm lực vật chất dồi dào của mình đang muốn giành lấy vai trò một siêu cường khu vực.

Chính vì thế nên Cơ quan Tình báo Xôviết đã chuyển sự chú ý đặc biệt của mình sang xứ sở Hoa anh đào. Sorge nhận được lệnh rời khỏi Trung Hoa và sang Nhật Bản với nhiệm vụ tổ chức một mạng lưới điệp viên. Trước đó, chưa một cán bộ tình báo Xôviết nào làm được việc này.

Thoạt tiên Sorge từ chối thực hiện nhiệm vụ này vì anh nghĩ, với ngoại hình châu Âu rõ nét như thế, anh khó có thể thoát khỏi sự chú ý đặc biệt của những người Nhật đa nghi. Tuy nhiên, cấp trên đã thuyết phục được anh với lý lẽ: cần phải biến điểm yếu của mình (ngoại hình châu Âu) thành điểm mạnh và không nên giấu giếm rằng anh là người Đức. Hơn nữa, nghề phóng viên cho phép anh quan tâm tới mọi sự trên đời mà không sợ bị tình nghi.

Thêm vào đó, Sorge là một tiến sĩ khoa học xã hội và không một điệp viên nào của Cơ quan Tình báo Xôviết có thể sánh với anh được về lĩnh vực này. Sorge quyết định nhận nhiệm vụ, quay trở về Đức và thiết lập các mối quan hệ công việc với những tòa soạn mà anh định làm đại diện ở Tokyo.

Việc gì cũng làm tốt

Từ Trung Hoa về Đức, Sorge gia nhập đảng Quốc xã, thiết lập được mối quan hệ hữu hảo với đám quân báo Đức và Gestapo. Anh hành nghề phóng viên ở Berlin khá hoàn hảo và được cử sang Tokyo làm đại diện cho cả một loạt cơ quan báo chí Đức.

Tại đó, anh mau chóng trở thành một cây bút chủ đạo về các chủ đề về Nhật Bản trên báo chí Quốc xã, cả trên tờ rất nổi tiếng như Frankfurter Zeitung.

Trước khi bùng nổ Chiến tranh thế giới thứ 2, Sorge đã trở thành tùy viên báo chí của Đại sứ quán Đức tại Tokyo. Với vốn tri thức rộng rãi về mọi sự trên đời, với phong cách lịch lãm và vốn ngoại ngữ phong phú, Sorge mau chóng trở thành “người nhà” của giới chức Đức cao cấp đang công tác ở Nhật Bản.

Trên cơ sở có vỏ bọc vững vàng, anh đã thiết lập được một mạng lưới điệp viên cộng sản ở xứ sở Hoa anh đào. Đồng đội của anh ở Nhật có điện đài viên Bruno Vendt (mật danh Bernhard), đảng viên Cộng sản Đức, từng tốt nghiệp một khóa học về điện đài ở Mátxcơva; nhà báo người Nam Tư làm việc cho tạp chí Pháp Branko Vukelic, gia nhập hàng ngũ các tình báo viên Xôviết ở Paris; họa sĩ người Nhật Yotoku Miyagi, từng nhiều năm sinh sống tại Mỹ, vào đảng Cộng sản tại đó và trở về Nhật theo yêu cầu khẩn thiết của Cơ quan Tình báo Xôviết.

Về sau, Sorge đã cho nhập vào mạng lưới của mình thêm một thành viên nữa là nhà báo người Nhật Bản Hotsumi Ozaki, người sau này trở thành một nguồn cung cấp thông tin quan trọng bậc nhất của anh.

Một nguồn thông tin quan trọng khác đối với Sorge là tùy viên quân sự Đức tại Nhật, tướng Eugen Ott, mới được bổ nhiệm và ngay lập tức đã kết thân với anh. Để chiếm lòng tin của tướng Ott, Sorge, vốn rất tinh thông mọi ngóc ngách chính trường phương Đông, đã cung cấp cho viên tướng Đức các thông tin về các lực lượng vũ trang cũng như công nghiệp quốc phòng của Nhật Bản.

Kết quả là các bản báo cáo của tướng Ott trở nên giàu có nội dung và các phân tích sắc sảo mà trước đó ông ta không bao giờ có, khiến cấp trên ở Berlin rất đắc ý. Sorge đã trở thành “người nhà” đối với gia đình Ott (vợ ông này đặc biệt thích Sorge). Về phần mình, đối với Sorge, tướng Ott trở thành “món quà quý báu” vì ông ta hay có thói quen thảo luận với bạn bè những công việc chuyên môn.

Năm 1935, Sorge theo lệnh cấp trên đã đi đường vòng qua New York về Mátxcơva và nhận được nhiệm vụ mới: tìm hiểu vấn đề, liệu với lượng vật chất và nhân lực vốn có của mình, Nhật Bản có đủ khả năng tấn công Liên Xô hay không? Cũng trong thời điểm đó, mạng lưới điệp viên của Sorge thay điện đài viên. Người mới tới là Max Klausen, từng quen biết với Sorge từ thời anh làm việc ở Thượng Hải.

Có một điều đặc biệt là mật mã mà Klausen sử dụng không ai giải mã được, kể cả các chuyên gia Nhật lẫn các chuyên gia của phương Tây. Với phong cách sắc sảo vốn có, Sorge đã sử dụng làm chìa khóa mật mã những cuốn thống kê hằng năm của nước Đức quốc xã, điều này cho phép biến tấu mật mã tới vô cùng.

Ngoài ra, các thông tin tình báo được chuyển theo các kênh bí mật tới Trung tâm bằng vi phim. Đặc biệt quan trọng là những tấm hình, thí dụ như các cơ sở quân sự hay các mẫu vũ khí, được gắn bằng một chất riêng vào dòng cuối cùng của những lá thư thông thường nhất.

Chiến dịch “Proso” chỉ làm tốn của Cơ quan Tình báo Xôviết cả thảy 40 nghìn USD, con số quá khiêm tốn đối với một mạng lưới điệp viên đông tới 25 người, làm việc ở một thành phố nổi tiếng là đắt đỏ như Tokyo. Tất cả các điệp viên này sinh sống chủ yếu bằng thu nhập từ nghề công khai của họ.

Klausen và Miyagi chẳng hạn, họ đều là họa sĩ và các bức họa của họ bán rất chạy. Vukelic sống không chỉ bằng nghề chụp ảnh, mà còn có thu nhập khác với tư cách đại diện cho Hãng tin Havas của Pháp. Tư cách này cũng giúp anh lọt vào nhiều cơ quan một cách dễ dàng.

Tháng 2/1936, tình hình chính trường Nhật trở nên căng thẳng sau vụ âm mưu đảo chính bất thành do một nhóm sĩ quan tổ chức nhằm lật đổ chính phủ của đô đốc Okada. Sorge khi phân tích tình hình một cách cặn kẽ đã đi đến kết luận: việc Nhật Bản có tấn công Liên Xô hay không hoàn toàn phụ thuộc vào việc, nhóm thế lực nào lên nắm chính quyền ở Tokyo.

Văn bản phân tích này đã được gửi về không chỉ Mátxcơva mà cả về Berlin thông qua tướng Ott, vốn quen được Sorge “giúp đỡ”. Berlin tỏ ra rất hài lòng và kết quả là, tướng Ott trở thành đại sứ mới của nước Đức quốc xã ở Nhật. Việc này hiển nhiên càng giúp cho Sorge thực hiện tốt hơn nhiệm vụ tình báo viên Xôviết của mình.

Giữa năm 1938, Sorge còn tìm được cách tiếp cận với hoàng tử Konoye, người đứng đầu nội các Nhật Bản. Thư ký của nhà chính khách này là Ozaki, một bạn đồng môn cũ của hoàng tử và cũng là điệp viên của Sorge. Thực là buồn ngủ gặp chiếu manh!

Về sau Ozaki trở thành trưởng trung tâm nghiên cứu trong Sở Điều hành đường sắt Nam Mãn Châu Lý và anh cung cấp cho Sorge không chỉ những thông tin tối quan trọng về hành trình của các đơn vị trong đội quân Quan Đông mà cả những kế hoạch huấn luyện và tung gián điệp vào lãnh thổ Liên Xô.

Tháng 9/1939, Hitler xâm lược Ba Lan. Tất cả các nhánh ngoại giao đều gia tăng hoạt động. Đại sứ Ott mời Sorge làm cộng sự trong bộ máy sứ quán Đức tại Nhật Bản. Nhà tình báo vĩ đại với phong cách hài hước quen thuộc đã từ chối lời đề nghị đầy hấp dẫn này và chỉ đồng ý tiếp tục làm những việc mà anh đã làm lợi cho Ott.

Ngoài ra, Sorge còn đồng ý nhận nhiệm vụ xuất bản bản tin hằng ngày cho cộng đồng hơn hai nghìn người Đức ở hòn đảo Mặt trời mọc. Công việc mới dẫu bận bịu nhưng cho phép tiếp xúc với những bản điện đài mới nhất tới từ Berlin.

Tháng 5/1941, Sorge biết Hitler dự định tấn công Liên Xô vào tháng 6. Sorge chuyển ngay thông tin tối quan trọng này về Mátxcơva. Tiếc thay, người ta đã không đánh giá đúng tầm quan trọng của thông tin do Sorge cung cấp...

Sorge cũng đã cung cấp cho Mátxcơva thông tin chính xác về việc Nhật Bản sẽ không tấn công Liên Xô, việc này giúp Mátxcơva có thể điều chỉnh được lực lượng hợp lý hơn trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại.

Ngã trên đất bằng

Tình hình Tokyo ngày một trở nên căng thẳng. Cơn sốt truy lùng gián điệp hoành hành. Các phương tiện truyền thông thường xuyên phát đi lời kêu gọi người Nhật hãy cảnh giác, còn ở khắp mọi nơi đều treo ảnh, săn lùng điệp viên. Các thành viên mạng lưới của Sorge phải hành sự rất cẩn trọng.

Đã xảy ra những chuyện tưởng nhỏ nhưng đều có khả năng làm “thủng” mạng lưới. Có vụ “thủ phạm” lại chính là Sorge. Số là, sau một dạ tiệc ở khách sạn Hoàng gia, nơi gặp gỡ ưa thích của mọi người nước ngoài cư trú tại Tokyo, Sorge, đã uống khá nhiều rượu rồi, nhảy lên chiếc môtô trứ danh của mình và phóng như bay về nhà.

Tới một ngã ba, do không giữ vững tay lái, xe của anh bị đổ ngay cạnh bốt gác trước cổng Đại sứ quán Mỹ. Sorge bị chấn thương sọ não và vỡ hàm. May mà Sorge được đưa kịp thời vào Bệnh viện Thánh Luca. Cố chịu đựng cơn đau, anh nói với người y tá: “Gọi ngay cho tôi Klausen!”.

Chỉ vì sợ rằng có ai đó sờ vào túi của mình và tìm ra những mẩu giấy có ghi bằng tiếng Anh, Sorge cố không bị bất tỉnh nhân sự. Chỉ khi Klausen tới và Sorge kịp thì thầm những câu cần thiết vào tai bạn, anh mới yên lòng mà ngất đi và được chuyển vào phòng phẫu thuật.

Ngoài việc là một điệp viên siêu hạng, Sorge còn là một người đàn ông đào hoa. Anh thích uống rượu và cũng rất thích… phóng xe với tốc độ cao. Và thế là trong một cuộc phóng xe định mệnh tháng 10/1941, Sorge lại gặp tai nạn.

Không còn may mắn như lần tai nạn trước, từ những bằng cớ không đâu, Cơ quan An ninh Nhật Bản đã lần ra được mạng lưới điệp viên của Sorge. Mọi sự trở thành “xôi hỏng bỏng không”

(Theo ANTG)